Surströmming proberen: zo doe je het (buiten!)
Er is geen Zweeds product met een grotere reputatie dan surströmming: gefermenteerde haring uit Norrland, verpakt in een blik dat bol staat van de druk en berucht om een geur die je nooit meer vergeet. Op internet is surströmming een uitdaging, in Zweden is het een traditie met eigen regels en een eigen openingsdag. Wij zochten uit hoe je surströmming écht hoort te eten, en probeerden het zelf. Spoiler: het verhaal is beter dan zijn reputatie, als je je aan de regels houdt.
Wat is surströmming precies?
Surströmming is Baltische haring die licht gezouten wordt en vervolgens maandenlang fermenteert, eerst in vaten en daarna verder in het blik. De fermentatie gaat in dat blik gewoon door, en daarom bolt het op. Het is het enige conservenblik dat je koopt terwijl het eruitziet alsof je het vooral niet zou moeten kopen.
Vandaag de dag is fermentatie puur traditie, maar destijds was het puur noodzaak: in Norrland was zout schaars en duur, dus fermenteren was de manier om vis met weinig zout toch te bewaren.
De geur van surströmming bij het openen is legendarisch en oprecht heftig. Maar de smaak, en dat vertelt het internet er nooit bij, is milder dan de neus doet vrezen: zout, hartig, een beetje als heel uitgesproken ansjovis.
De surströmmingsskiva: zo eten Zweden het
Zweden eten surströmming niet zomaar op een dinsdag. Het seizoen opent traditioneel op de derde donderdag van augustus, en dan volgen de surströmmingsskivor: buitenfeesten, altijd buiten, waar het blik met ceremonie wordt geopend. Vooral in Norrland is dit een serieuze aangelegenheid. Zuidelijker zien veel Zweden het als iets voor avonturiers — het is een statement.
Surströmming eten: de klämma
De grootste fout die je kunt maken is surströmming puur uit het blik proeven. Zo eet niemand het (maar wij wel onze eerste keer - geen aanrader).
De klassieke manier is een klämma, een gevouwen wrap van tunnbröd (dun zacht brood) met:
gekookte aardappel, liefst mandelpotatis
fijngesneden rode ui
een filetje surströmming, afgespoeld
zure room of crème fraîche
eventueel tomaat en dille
De vis is de smaakmaker, niet de hoofdmoot: reken op één tot twee filets per persoon. Hoeveel mensen je met één blik bedient, hangt af van het merk en het formaat. Kijk daarom naar het aantal filets op de verpakking. In deze combinatie valt alles op zijn plek: zout, zoet, fris en romig tegelijk. Erbij drink je koud bier of melk. Allebei traditioneel verdedigbaar, en die discussie is in Zweden een sport op zich.
Wil je surströmming proeven zonder zelf een blik te openen: sommige restaurants in Norrland en visrestaurants aan de Höga Kusten zetten het in augustus en september op de kaart. Vraag ernaar, dan doet de keuken het vieze werk.
Het blik surströmming openen zonder slachtoffers
Het openen van het blik is het cruciale moment, dus doe het goed:
Altijd buiten. Geen uitzonderingen. De geur trekt in gordijnen, kleding en relaties.
Open het blik onder water, in een emmer of teil. De druk ontsnapt dan zonder dat het vocht, de bron van de ergste geur, in het rond spuit.
Spoel de filets af voor je ze serveert.
Houd de wind in de gaten en zet je gasten bovenwinds.
Surströmming kopen en meenemen
Je vindt surströmming in augustus en september in de koeling van grotere supermarkten, met Röda Ulven en Oskars als bekende merken. Reken op een stevige prijs voor een blik. Mee naar huis in de auto mag gewoon binnen de EU, maar houd het blik koel en rechtop. In het vliegtuig is surströmming verboden: het drukverschil en het bollende blik gaan niet samen, en meerdere luchtvaartmaatschappijen weren het expliciet.
Veelgestelde vragen over surströmming
Hoe erg is de geur van surströmming echt?
Heftig: rotte eieren, azijn en vis tegelijk. Maar buiten, met wind, is het te doen en na enkele minuten went het.
Is surströmming veilig om te eten?
Ja. Surströmming is gecontroleerd gefermenteerd, geen bedorven vis. Het bolle blik hoort erbij. Alleen een lekkend of beschadigd blik gooi je weg.
Wanneer eet je surströmming?
Het seizoen opent traditioneel op de derde donderdag van augustus. Augustus en september zijn dé maanden.
Mag surströmming mee in het vliegtuig?
Nee. Door de druk in het blik weren meerdere luchtvaartmaatschappijen surströmming expliciet. In de auto mag het wel mee binnen de EU.
Meer durven proeven? Lees wat je écht eet in Zweden in onze husmanskost-gids, en hoe het kreeftenfeest van augustus werkt in de kräftskiva-post.